Gà ăn kém: kiểm tra nước, máng và lô cám trước khi đổi thức ăn

1. Bắt đầu bằng một câu hỏi cụ thể

Đàn ăn ít ở tất cả các máng hay chỉ một phía chuồng? Thay vì kết luận cám không tốt, hãy ghi thời điểm bắt đầu, tuổi đàn, thời tiết và lần đổi lô thức ăn gần nhất. Bài này dành cho hộ nuôi gà tại Việt Nam, dùng cám hoàn chỉnh hoặc nguyên liệu phối trộn; không cung cấp công thức dinh dưỡng chung cho mọi giống.

Tổng quan dinh dưỡng trong tuyển tập FAO năm 2013 giải thích nhu cầu và nguồn thức ăn khác nhau theo hệ thống nuôi. Gà cần cả năng lượng, axit amin, khoáng, vitamin và nước; chỉ làm đầy diều không đồng nghĩa khẩu phần đã cân đối. S1

2. Đi dọc đường nước từ bồn đến máng cuối

Kiểm tra nguồn cấp, van, chỗ rò và khả năng lấy nước tại vị trí xa nhất. Nước trong bồn không chứng minh nước đã tới mọi con. Hướng dẫn Lohmann nêu quan hệ giữa uống và ăn: gà thiếu nước có thể giảm ăn; đồng hồ nước hỗ trợ theo dõi biến động hằng ngày. S4

Nếu chưa có đồng hồ, ghi số lần và lượng nước bổ sung theo cùng một cách, kèm hiện tượng tràn đổ. Đây chỉ là ước lượng vận hành. Khi số đo tăng mạnh, kiểm tra rò rỉ trước khi coi đó là lượng đàn đã uống. Không lấy tỷ lệ nước:cám của một giống làm ngưỡng chẩn đoán cho toàn bộ gà ta, gà lai và gà đẻ.

3. Đọc nhãn trước khi chọn bao cám

Xác định thức ăn dành cho nhóm tuổi và mục đích nuôi nào; phân biệt thức ăn hoàn chỉnh với sản phẩm cần phối trộn. Theo nguyên tắc dinh dưỡng FAO, cùng một nguồn năng lượng không thể thay mọi thành phần tạo nên khẩu phần. S1

Tài liệu FAO năm 2004 lưu ý việc pha loãng thức ăn thương mại bằng ngũ cốc hoặc phụ phẩm có thể khiến đàn không nhận đủ dưỡng chất. Nếu muốn tận dụng nguyên liệu địa phương, hãy nhờ người có chuyên môn xây dựng khẩu phần với thành phần thực tế, thay vì tự thay một phần cám theo giá bao rẻ hơn. S3

4. Kiểm tra kho và ghi số lô

Để thức ăn tránh ẩm, hóa chất và tác nhân gây nhiễm bẩn; dụng cụ tiếp xúc cám phải sạch. Khi gặp bao vón, mốc, có mùi lạ hoặc hư hỏng, tách riêng và trao đổi với nhà cung cấp, không trộn để dùng dần. Cẩm nang FAO–IFIF năm 2010 đặt kiểm soát nguy cơ và truy xuất lô nguyên liệu trong thực hành thức ăn an toàn. S2

Ghi tên sản phẩm, số lô, ngày nhận, ngày bắt đầu dùng và chuồng sử dụng. Giữ nhãn hoặc ảnh nhãn rõ chữ. Khi phải phản ánh chất lượng, thông tin này hữu ích hơn câu mô tả “bao vừa mua tuần trước”.

5. Thức ăn tận dụng cũng cần được tính

Nguồn kiếm ăn ngoài vườn thay đổi theo mùa; số gà tăng trong khi nguồn thức ăn không tăng sẽ làm cạnh tranh lớn hơn. Hướng dẫn FAO năm 2004 nhấn mạnh cân đối quy mô với nguồn thức ăn sẵn có. S3

Trong một tuần theo dõi, ghi cả cám mua và thức ăn tự có đã đưa cho đàn. Với thức ăn tự có, ghi lượng và cách chuẩn bị. Đừng ghi chi phí bằng không rồi kết luận hệ nuôi rất rẻ; ít nhất cần biết đàn đã dùng bao nhiêu và người chăm mất bao nhiêu thời gian.

6. Checklist trước quyết định đổi cám

• Nước có tới được mọi điểm và có dấu hiệu rò không?
• Sản phẩm đang dùng có đúng nhóm tuổi, mục đích không?
• Máng có làm một nhóm gà phải chen hoặc khó tiếp cận không?
• Có số lô và thời điểm xuất hiện bất thường không?
• Đàn có kèm khó thở, phân bất thường hoặc chết tăng không?

Nếu có dấu hiệu sức khỏe đáng lo, cần thú y đánh giá sớm. Các nguồn FAO cũ ở đây được dùng cho nguyên tắc cân đối, truy xuất và vệ sinh; bảng dưỡng chất hay tỷ lệ phối trộn phải cập nhật theo giống, nguyên liệu và điều kiện đàn cụ thể.